Từ năm 2026 trở đi, Cơ chế CBAM sẽ chính thức thực hiện với nghĩa vụ xác minh dữ liệu phát thải và thanh toán chứng chỉ CBAM cho lượng phát thải khí nhà kính tích hợp của hàng hóa nhập khẩu vào EU. Theo đó, các nhà nhập khẩu hàng hóa vào EU sẽ đăng ký với cơ quan quản lý trong nước và mua chứng chỉ phát thải theo Cơ chế CBAM nếu lượng khí thải có trong hàng hóa nhập khẩu vượt quá tiêu chuẩn của EU (giá chứng chỉ sẽ dựa trên giá tín chỉ phát thải hàng tuần của Hệ thống thương mại khí thải của Liên minh châu Âu).

Các nhà nhập khẩu trong EU kê khai hàm lượng phát thải trong hàng hóa nhập khẩu và giao nộp số lượng chứng chỉ tương ứng của mỗi năm. Nếu nhà nhập khẩu có tài liệu chứng minh được giá carbon đã được thanh toán khi sản xuất hàng hóa đó, lượng phát thải tương ứng có thể được khấu trừ.

Đến năm 2034, Cơ chế CBAM chính thức vận hành toàn bộ, các nhà máy, doanh nghiệp sẽ không còn được cấp hạn ngạch phát thải CO2 miễn phí và phải nộp 100% phí CBAM.

Xem thêm : CBAM là chìa khóa cho sự ổn định thương mại thép vào năm 2026

CBAM là gì? 

Công cụ chính sách môi trường của EU nhằm định giá phát thải carbon một cách công bằng. 

Cơ chế điều chỉnh thuế carbon biên giới (CBAM) là công cụ của EU nhằm định giá công bằng cho lượng khí thải carbon phát sinh trong quá trình sản xuất các mặt hàng có hàm lượng carbon cao nhập khẩu vào EU, đồng thời khuyến khích sản xuất công nghiệp sạch hơn ở các quốc gia ngoài EU. 

CBAM sẽ được áp dụng theo chế độ chính thức từ năm 2026, với giai đoạn chuyển tiếp từ năm 2023 đến năm 2025. Việc áp dụng dần dần này phù hợp với việc loại bỏ dần các hạn ngạch miễn phí theo Hệ thống Thương mại Phát thải (ETS) của EU nhằm hỗ trợ quá trình khử carbon trong ngành công nghiệp EU. 

Chế độ chính thức của CBAM (từ năm 2026 trở đi)

Thời hạn chính thức của CBAM sẽ bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 2026 , do đó vui lòng đọc kỹ và làm theo hướng dẫn trong tài liệu. Mô-đun quản lý ủy quyền Hãy nộp đơn đăng ký CBAM của bạn càng sớm càng tốt. Các nhà nhập khẩu hàng hóa CBAM (hoặc đại diện hải quan gián tiếp của họ) được khuyến khích đăng ký tư cách người khai báo CBAM được ủy quyền. 

• Các nhà nhập khẩu EU hoặc đại diện hải quan gián tiếp của họ nhập khẩu hàng hóa CBAM vượt quá ngưỡng khối lượng 50 tấn vào EU sẽ phải đăng ký tư cách người khai báo CBAM được ủy quyền. Họ sẽ mua chứng chỉ CBAM từ các cơ quan quốc gia tại quốc gia nơi họ thành lập. Giá của chứng chỉ sẽ được tính dựa trên giá đấu giá của hạn ngạch EU ETS  được biểu thị bằng €/tấn CO2 phát  thải, tính theo giá trị trung bình hàng quý trong năm 2026 và theo giá trị trung bình hàng tuần từ năm 2027 trở đi.
• Các nhà nhập khẩu thuộc EU sẽ  khai báo lượng khí thải phát sinh từ hàng nhập khẩu của họ và nộp lại  số lượng chứng chỉ tương ứng mỗi năm.
• Nếu các nhà nhập khẩu có thể chứng minh rằng phí carbon đã được thanh toán  trong quá trình sản xuất hàng hóa nhập khẩu, thì số tiền tương ứng có thể được khấu trừ.

Giai đoạn chuyển tiếp CBAM (2023 – 2025)

Vào ngày 1 tháng 10 năm 2023 , CBAM bắt đầu được áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp, với kỳ báo cáo đầu tiên dành cho các nhà nhập khẩu kết thúc vào ngày 31 tháng 1 năm 2024. Việc triển khai CBAM từng bước cho phép quá trình chuyển đổi được thực hiện cẩn thận, có thể dự đoán được và cân xứng đối với các doanh nghiệp EU và ngoài EU, cũng như các cơ quan nhà nước. 

CBAM ban đầu sẽ áp dụng cho việc nhập khẩu một số mặt hàng và nguyên liệu tiền chất được lựa chọn có quá trình sản xuất thâm dụng carbon và có nguy cơ rò rỉ carbon cao nhất: xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện và hydro . 

Với phạm vi mở rộng này, CBAM cuối cùng – khi được triển khai đầy đủ – sẽ thu thập hơn 50% lượng khí thải trong các lĩnh vực thuộc hệ thống ETS. Mục tiêu của giai đoạn chuyển tiếp là đóng vai trò thí điểm và giai đoạn học hỏi cho tất cả các bên liên quan (nhà nhập khẩu, nhà sản xuất và cơ quan chức năng) và thu thập thông tin hữu ích về lượng khí thải tiềm ẩn để hoàn thiện phương pháp luận cho giai đoạn chính thức. 

Tại sao lại chọn CBAM? 

Biến đổi khí hậu là một vấn đề toàn cầu cần những giải pháp toàn cầu. Khi EU nâng cao tham vọng về khí hậu của mình, và chừng nào các chính sách khí hậu kém nghiêm ngặt hơn vẫn còn phổ biến ở nhiều quốc gia ngoài EU, thì sẽ có nguy cơ xảy ra hiện tượng "rò rỉ carbon". 

Hiện tượng rò rỉ carbon xảy ra khi các công ty có trụ sở tại EU chuyển hoạt động sản xuất thâm dụng carbon ra nước ngoài, đến những quốc gia có chính sách khí hậu ít nghiêm ngặt hơn so với EU, hoặc khi các sản phẩm của EU bị thay thế bởi hàng nhập khẩu có hàm lượng carbon cao hơn. 

CBAM là một hệ thống nhằm xác nhận rằng giá đã được trả cho lượng khí thải carbon phát sinh trong quá trình sản xuất một số mặt hàng nhập khẩu vào EU. Điều này đảm bảo rằng: 

• Giá carbon của hàng nhập khẩu tương đương với giá carbon của sản xuất trong nước;
• Các mục tiêu về khí hậu của EU không bị ảnh hưởng. 

Lộ trình 4 bước giúp doanh nghiệp Việt sẵn sàng cho CBAM từ năm 2026

Khung hành động thực tiễn dành cho CEO – CFO – COO nhằm giảm phát thải CO₂ đúng chuẩn, đúng lộ trình và tối ưu chi phí.

Bước 1 – Đánh giá mức độ chịu tác động CBAM và rủi ro carbon của nhà máy

Không phải mọi sản phẩm đều thuộc phạm vi CBAM. Doanh nghiệp cần xác định chính xác mức độ phơi nhiễm carbon để tránh đầu tư dàn trải.

• Phân tích tỷ trọng doanh thu xuất khẩu sang thị trường EU.
   
• Xác định danh mục sản phẩm thuộc phạm vi CBAM hoặc chịu yêu cầu phát thải từ khách hàng châu Âu.
   
• Rà soát các nguồn phát thải chính trong nhà máy, đặc biệt là hệ thống lò hơi, nồi dầu và các nguồn nhiệt tiêu thụ lớn.
   

Bước 2 – Thiết lập đường cơ sở phát thải và ưu tiên lộ trình giảm CO₂ từ lò hơi

Không có baseline phát thải thì không thể xây dựng kế hoạch giảm phát thải hiệu quả. Trong hầu hết các nhà máy, lò hơi là điểm phát thải cần ưu tiên hàng đầu.

• Khảo sát hiện trạng lò hơi, đánh giá cân bằng nhiệt và nhu cầu hơi thực tế.
   
• Tính toán hiệu suất vận hành và lượng CO₂ phát thải theo từng loại nhiên liệu sử dụng.
   
• Lựa chọn một lò hơi hoặc khu vực sản xuất làm dự án thí điểm chuyển đổi trước năm 2026.
   

Bước 3 – Quyết định mô hình đầu tư: sở hữu hệ thống hay thuê ngoài hơi sạch

Mỗi mô hình đầu tư có cấu trúc tài chính và mức độ kiểm soát khác nhau, cần cân nhắc kỹ theo chiến lược doanh nghiệp.

• Tự đầu tư hệ thống: yêu cầu vốn đầu tư ban đầu lớn nhưng cho phép kiểm soát toàn bộ vận hành và dữ liệu phát thải.
   
• Thuê ngoài hơi sạch: không cần CAPEX, triển khai nhanh, phù hợp với doanh nghiệp muốn giảm CO₂ trong thời gian ngắn.
   
• Lựa chọn mô hình phù hợp dựa trên nhu cầu hơi liên tục, khả năng tài chính và mục tiêu giảm phát thải dài hạn.
   

Bước 4 – Chuẩn hóa hệ thống MRV, tích hợp ESG và làm việc hiệu quả với khách hàng EU

Dữ liệu phát thải không được đo lường và xác minh theo chuẩn sẽ không được buyer chấp nhận.

• Thiết lập chỉ số CO₂/tấn sản phẩm như một KPI chiến lược trong hệ thống quản trị.
   
• Kết nối dữ liệu vận hành thực tế với yêu cầu báo cáo LCA và CBAM của khách hàng EU.
   
• Minh bạch hóa dữ liệu phát thải để nâng cao uy tín, tăng khả năng trúng thầu và duy trì hợp đồng dài hạn.
   

Liên hệ với TCI VIỆT NAM để được hỗ trợ trong quá trình tư vấn triển khai

Ms Lan Anh
📧 Email: anh.nguyen@tcivietnam.
🌐 Website: https://iscvietnam.net/
📞 Hotline: 0824 647 279